Yusuf Ziya Döger: Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler

Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler

Kürdlerin blok olarak öne çıkan Demirtaş etrafında bloklaşmaları ikinci tura yol açacak ve ilk ikiye kalan adaylar üzerinden kazanımların elde edilmesi sağlanabilir. Sonuç olarak artık iktidar meclis üzerinden değil başkanlık üzerinden şekilleneceği için doğal olarak Kürdler yine iktidar ortağı olma ve taleplerini dillendirme imkanına sahiptirler.

Yusuf Ziya Döger

Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler
Makaleyi Paylaş

Türk siyasal sisteminin çok partili hayata geçtiği 1950 ve sonrasındaki tüm seçimlere damgasını vuran tek kesim Kürdlerdir. Ancak seçimlere damga vurmalarına rağmen sonucu hiçbir dönemde kendi lehlerine kullanma becerisi gösterememişlerdir. Kürdlerin bu süreç içerisinde bloka yakın olarak oy vermediği hiçbir parti tek başına iktidar olabilme şansı yakalayamamıştır. Ama oy verdikleri her parti şöyle veya böyle iktidarın belirlenmesinde başat rol oynamıştır.

1946 seçimlerini bir kenara bırakırsak, tarihsel süreç Kürdlerin eğilim gösterdiği her partinin iktidar nimetlerinden yararlanması sonucunu doğurmuştur. Bir siyasal sistem içerisinde bu denli belirleyici olan bir kesimin aslında kazanımlar açısından da tahminlerin ötesinde getiriler oluşturması lazımdır. Ancak böyle bir sonucun gerçekleştiğini söylemek mümkün değildir. Çünkü söz konusu tutum siyasi düzeyde toplumsal varlığın ortaya konulması anlamı taşısa da reel de ailesel veya aşiretsel kazanımları önceleyen öncülerden dolayı sonuç üretemediğini vurgulamak gerekir.

1950 seçimindeki ürkek tutum dışında 1950’lerde Kürdler blok olarak DP’ye yönelmişlerdir. Ki Parti on yıllık iktidar süreci yaşamıştı. 1960 darbesinden önce DP içerisinde Bayar ve Menderes’in politikalarını eleştiren Muhafazakâr kesimce 1961 yılında kurulan YTP bu seçimlerde neredeyse Kürdlerden blok oy almıştı. 1961 seçimlerinde 54 milletvekili çıkartmış çoğu Kürd bölgesindendir. İnönü Başkanlığındaki Hükümette yer almıştır. Ancak AP’nin başına Demirel’in geçmesi ve muhafazakâr söyleme sahip çıkması nedeniyle Kürdlerin blok oyları AP’ye kaymıştır.  1965 seçimlerinde YTP ancak 19 vekil çıkarabilmiştir.

AP’nin Kürdlerden blok oy almasını 1970’lerde ortaya çıkan MSP önleyerek onun yerine geçmiştir. MSP 1970’lerde hemen hemen kurulan her hükümette yer alan bir ortak olmuştur. Ancak 1970’lerde TİP’iyle yollarını ayıran Kürd Sol kesiminde yerel siyasette etkin olmaya başladığını unutmamak gerekir. 1980 darbesi sonrasında Kürdlerin Blok oyları ANAP’a kaymıştır ki ANAP seksenlerin iktidarıdır. 1991 seçimlerinde SHP ile kurulan ortaklık sonucu bu parti Refah Partisi ile Kürd oylarını paylaşmıştır. Daha sonra ise oylar Bağımsızlarla Refah geleneği arasında bölüşülmüştür. 2000’lerde ortaya çıkan AKP muhafazakâr kanadın oylarını alırken Bağımsızlar gittikçe etkinliğini artırıcı bir etkiyle güç kazandılar.

Bu kısa veri izahatından sonra siyasal sisteme dahil olan Kürdlerin siyasal ve sosyolojik tutumlarına dönelim.

1950 seçimleriyle birlikte Kürd eşrafının Demokrat Parti içerisinde siyasal sahaya sürülmesiyle birlikte, Kürdlerin Türk siyasal seçimlerinde belirleyiciliği ortaya çıkmıştır. 1950 seçimlerindeki ürkek tutum da biraz kenara alınırsa ondan sonraki süreçlerin tamamıyla belirleyicisi Kürdler olmuştur. Kürdler bu sürecin ilk dönemlerinde geçmişte (Cumhuriyetin ilk on beş yılında) yaşanılan travmaların ve sürgünlerin etkisiyle siyasal söylem oluşturmaktan çekinmişlerdir. Ancak siyasal sistem içerisinde yer bulanlar bu söylemi dillendirmeyi istemelerine rağmen süreçte bireysel veya ailesel kazanımların etkisi altına girerek siyasal söylemi bir kenara itmiş olduklarını ileri sürmek abartı olamaz.

Siyasal söylemin siyaset sahnesine inmemesi sonucu, siyasal sistem içerisinde yer alan eşrafın hareket alanlarını genişletmiş süreç içerisinde daha çok ailesel ve aşiretsel çıkarların korunması esas alınmıştır. Bu esas üzerinden toplum kesimlerinin de deforme düşüncelere yenik düştüğü sonucunu çıkarmak mümkündür. Bu durum siyasal sistemin genelin beklentisini yansıtmaktan uzak olduğu düşüncesini pekiştirmiş ve toplumsal kazanımlar yerine bireysel menfaatlerin korunması esasına yönelinmiştir. Belki şöyle bakmak daha doğru olur. Sistem içerisinde yer alan Kürd eşrafının perişan halde çıkarak orta sınıf veya burjuvazi kesime doğru yol alması alt kesimlerde de benzeri bir pay alma düşüncesinin oluşumuna yol açmıştır. Daha sonraki dönemlerde alt tabakanın okuyan çocuklarının siyasal sistem içerisinde yer alma taleplerini buradan okumanın daha doğru olacağı kanaatindeyim

Burada bir noktayı vurgulamak gerekir ki, yukarıda sözü edilen kesim takındığı tutum toplumsal algının devletin istediği biçime evirilmesinde etkili olmuştur. Ancak dönemsel olarak buna tepki göstererek ortaya çıkan aktörlerin hiç olmadığını söylemek de mümkün değildir. 1960 ve sonrasında oluşan siyasal ortamda ortaya çıkan Yeni Türkiye Partisinde Yusuf Azizoğlu’nun başkanlığı dönemiyle Türkiye İşçi Partisi içerisinde kendisine yer bulanların bir kısmı siyasal talepler açısından öne çıkmışlardır. Ancak bu taleplerin Kürd halkı nezdinde siyasal niteliğe istenilen düzeyde büründürülmemesi ilerleyen süreçte halkın doğru kanalize edilmemesine de yol açmıştır. Belki de bunu daha önceki dönemlerin bireysel veya ailesel menfaatin getirdiği göz kamaştırıcılığıyla okursak daha sağlıklı sonuçlar üretebiliriz.

Ancak Kürd halkı lehine siyasal taleplere dönüştürülemeyen bu istekler ister istemez ideolojik ve inançsal alana doğru kaymasına yol açmıştır. 1960 ve 1970’lerde Kürd halkı içerisinde de keskinleşen bu tutumlar devletin blok taleplerle karşılaşmasını önlemiş ve devletin rahat nefes almasını sağlamıştır. Muhafazakâr Kürd kesimi gittikçe dinsel veriyi öne çıkaran partilere yönelmiş ve ulusal talepleri bu veriyle doğal biçimde kazanacakları düşüncesine teslim olmuştur. 1970’lerle birlikte Kürd sol kesim siyasal taleplerin itici gücü olmayı başarmıştır. Bu talepler siyasal alanda Ecevit başkanlığındaki CHP de vücut bulmuştur. Ancak süreçte siyasal sistem içerisinde takınılan tutum ve dinsel veriyi önemseyen partilere yönelen kesimin de ağırlık kazanması onların da sonuç almasını engellemiştir.

Seksen ve sonrasındaki gelişimde Kürd siyasetinde kısmen de olsa Eşraf yerini alttan gelen muhafazakâr ve okumuş kesimlere bırakınca siyasal anlamdaki taleplerin öne çıkmasına engel oluşturmuştur. Bu kesimin dinsel ve ekonomik beklentileri siyasal taleplerin önüne geçtiği için sonucun akamete uğramasında etkili olduğu ileri sürülebilir. 1990’larda PKK’nin öne çıkması ve Devletin takındığı tutum Siyasal taleplerin hiç olmadığı biçimde yükselmesine vesile olmuştur. Aslında önemli oranda yol alındığın da ileri sürmek mümkündür. Ancak PKK çizgisinde gelişen siyasal talepler PKK’nin süreç içerisinde rota değişikliğine gitmesi nedeniyle istenilen düzeye çıkarılamadığı da savunulabilir.

Son dönem tahliline artık gerek duymadan konuyu toparlamak gerekirse, Türk siyasal sisteminin kilidi olan Kürdler siyasal taleplerini gereği gibi ortaya koyamadıkları için yol alamadılar. Oysa 60 yılı aşan sürede her iktidarın başarısında rol oynayan Kürdler ideolojik, dinsel veya ekonomik talepler yerine siyasal talepler ortaya koyabilselerdi şu an durumun çok faklı olacağını ileri sürmek mümkün olacaktı.

Bunun dışında kanaatimce Kürdler hiçbir dönemde kilit rol oynadıklarını fark edemediler ya da bunu dillendirecek önderlerden yoksun oldular. Bireysel olarak bir elin parmaklarını geçmeyen bireylerden gelen taleplerde de toplumda gerekli karşılığı bulamadılar. Bugün olduğu gibi sistemi kilitleme gücüne sahip olan Kürdler bir araya gelerek tali konularda ayrılıklarını öne çıkartma yerine ulusal taleplerini dillendirebilselerdi devletin adım atmaktan başka çaresi olmayacaktı.

Sonuç:

Bugün içinde bulunulan koşul bakımından konu irdelenirse Kürdler aynı pozisyonlarını korumaktadırlar. İki ana akım çerçevesinde tercihlerini belirleyen Kürdler tek bir akım üzerinden tercihte bulundukları anda Türkiye Cumhuriyeti siyasal sistemi ya çözüm üretme yoluna gidecek veya kilitlenerek toplumsal dip dalgaların gelişmesine yol açacaktır. Bugün Yusuf Azizoğlu’nun partisi gibi muhafazakâr sağ cenahtaki boşluğun doldurulamıyor olması bir problemdir. Ancak HDP’nin Türkiyelileşme perspektifi Kürdlerin kazanım elde etmesini engelleyen bir başka veridir.

Bu nedenlerle kanaatimce önem kazanan Başkanlık seçimidir. Kürdlerin blok olarak öne çıkan Demirtaş etrafında bloklaşmaları ikinci tura yol açacak ve ilk ikiye kalan adaylar üzerinden kazanımların elde edilmesi sağlanabilir. Sonuç olarak artık iktidar meclis üzerinden değil başkanlık üzerinden şekilleneceği için doğal olarak Kürdler yine iktidar ortağı olma ve taleplerini dillendirme imkanına sahiptirler.

Bu makale toplam: 6159 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:02:50:21
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

Yusuf Ziya Döger

Yusuf Ziya Döger

Yazarın Önceki Yazıları

Kürdler ve 24 Haziran SeçimiNeden Demirtaş ama HDP değil?Şeyh Said Kıyamında ve sonrasında neden Kırdlar/Zazalar hedef alındı - 2Şeyh Said Kıyamında ve sonrasında neden Kırdlar/Zazalar hedef alındı - 1HDP Kongresinin DüşündürdükleriŞeytanın İşbirlikçilerine Ölüm…Kürdler Sosyolojilerine Yenildiler, Asla Düşmanlarına yenilmedilerBatı Karşısında Çöküş, Öze Dönüş Çabaları ve Kudüs MeselesiRuhumuzu Uyandıran Kerküklü ÇocukAlansal Egemenlik ve Felaket Senaryolarının YazarlarıiHewler Mitingi ve Arka Plan MesajlarıZihinsel Birlikteliğin Yolu: Güney Kürdistan ReferandumUmarız Tarih Tekerrür EtmezKürdlerin Sömürgecileri Başarılı, Kürdler İse BaşarısızdırKürdler Nereye Koşuyor?Bingöl ve Seçimlerdeki Tututmu - IIBingöl ve Seçimlerdeki TutumuKuzey Kürd Siyasetinde 'Vicdan Testi'Kürdler Hem Sağdan Hem de Soldan EritildiKürdler ve ReferandumDevşirmelerin İşlevi/fonksiyonuYakarak Öldürme (Katletme)Mantıksal ŞaşılıkKürdler Birlik mi Olmalı, Yoksa Ortaklaşmalı mı?Yönetici Erdemli olmayınca…Kürd Gençliğinin Rol Modeli Dr SüleymanErmeniler ve Kürdler Neden Kaybetiler? (III)Ermeniler ve Kürdler neden kaybettiler? (II)Ermeniler ve Kürdler neden kaybettiler? (I)Kürd Toplumsal Dinamiğinin Çökertilmesi -II-Kürdistan'da Türk Bayrağıyla Yapılan YürüyüşlerKürd Toplumsal Dinamiklerinin Çökertilmesiİtibarsızlaştırmanın PsikolojisiKürdler Egemenlik Mi Vatandaşlık Mı İstemeli?Türkiye İslamcılığı Neyi Amaçlıyor?Kürd Orta Sınıfının ÇökertilmesiErdemlilik Olmadan OlmazDoğu ve Batı Ayrımı Karşısında Kürdlerin ÖzgünlüğüTürkiye İslamcılığının RiyakârlığıKurdlerde Hukuk ve Hakkı Üstün KılmaSykes Picot’çu Türkiye İslamcılığıTürkiye İslamcılarının Kürdü OlmakSiyasette İttihatçı Mantıkla İtibarsızlaştırma Çabasıİstilacı Bozkır Türkleri ve Varlığını Koruyan KürdlerKürdistan’daki Çatışmalı Ortam Neyi Amaçlamaktadır?İslam - İslamcılıkİslamcıların YanılgısıSömürgeci ve Sömürülen İlişkisiDört Ayaklı Minare Önünde Ansızın Gelen Ölüm!Ümmeti Bölen! “Kürd ve Kürdistan”Meşruiyet Dayanağı ve KürdlerKürdlerin Haklı Mücadelesini İtibarsızlaştırma ArayışıSömürgecinin Amacı Zihinsel Benzetme ve Aldatmadır - IISömürgecinin Görevi, Aldatma ve Zihinsel BenzetmedirKabristanımız Varsa Bilin ki Orası Bizim VatanımızdırDAİŞ saldırılarında Şengal'de neler oldu? Şengal'in bilinmeyenleri...Toplumsal Anomi ve Yeni ArayışSeni Başkan Yapacağız, Karşılığı 'Federal Sistem'Militarist Devletler ve Kürdistan’ın Doğum SancısıKürdlerde Sosyal Genetiğin Psikolojik Bağlılığa DönüşmesiArayıştaki Kent, BingölOrtadoğu’da Reddi Miras Geleneği ve Talan Ekonomisi7 Haziran’ı Doğru OkumakKürdistan'da Seçime Kan SıçratıldıKürdlerin Egemenlik AnlayışıAllah, Yasin Aktay’ın dediğinin aksini söyler.Siyasetin Doğası ve Rasyonel DavranışKürdistan Mefküresi ve Siyasi Aktörler (İslamcı Cenah) -2Kürdistan Mefkûresi ve Siyasi Aktörler -1-Yokoluşu Engellemek!...İttihatçılığa Teslim Edilen Kürd YapılarıKürdler Nasıl EritildiSiyaset ve Düşüncede EtikTemsiliyet Sorunu ve OrtadoğuKürdleri Sessizce Sağdan Eritmek - IIGedik Onarılmamalı, Bilakis BüyütülmeliKürdleri Sessizce Sağdan EritmekHikmet Arayışında Fıtrat ve İrade EtkileşimiHakikat Tek Olan Değildir, Tek Olan İblisçiliktirKimliksel Varoluş ve Devletleşme ZorunluluğuBariyere Dönüşen ÖzSosyal Genetik ve Kürd SiyasetiDuisburg Paneli Azadi Hareketinin Çözüm ÖnerileriKürdistan Hakikatini İnşa Et Harekei / AZADÎBakur / Türkiye Kürdistan'ından Peşmerge GeçtiKürdler İçin Birlik Değil Birliktelik Anlamlıdır.Akil Adamlar Tiyatrosu Yeniden Sahne AldıKürdler Saha Eğemenliğine OynamamalıKürtlerin ayak bağı / PKK ve Hizbullah gerginliğiEylem Düşünceyi Şekillendirir.Hareketa Azadinin RotasıUlus Devlet Mantığı ve Kürdistan SorunuKürd Ulusal Mücadelesinde ŞUŞAR TOPLANTISIKürd Müslümanların Yüzyıllık Serüveniİnsanlığın Turnusol Kağıdı: FİLİSTİN - IIHakkâri’de(Cölemerg) Ne Oldu Kiİnsanlığın Turnusol Kâğıdı: FİLİSTİNHatip Dicle Ne Dedi ki…Hamidiye Alayları / Devlet Aklının Zorunlu YapılarıÜmmetçi/İslamcı Kürdlerin Zihinsel BakışıKürdler “Öğrenilmiş Çaresizliğe” Mahkum Değildir.Birlikteliğe Evet, Ama Nasıl OlacakEvrensel değer mi, İdeolojik körlük mü?Tarihi nasıl okuyalım / Resmi ve yerel tarihDemokratik İslam Kongresi Kürd Hareketindeki Değişimi Nasıl EtkileyecekHDP Türklerle Kardeşlik Ya Kürdlerle...Hamidiye Alayları ve Şeyx Seid Harekatı - II
x