Yusuf Ziya Döger: Kürd Müslümanların Yüzyıllık Serüveni

Kürd Müslümanların Yüzyıllık Serüveni

1925’te gerçekleşen Şeyx Seîd kıyamı sonrasında bölgede Türkiye Cumhuriyeti marifetiyle gerçekleştirilen katliamların doğurduğu travmalar insanların zihinsel dünyalarında önemli değişimlere/kaymalara yol açmıştır. Kıyama şahitlik etmiş olanlarla ile .

Yusuf Ziya Döger

12.08.2014, Sal | 01:14

Kürd Müslümanların Yüzyıllık Serüveni
Makaleyi Paylaş
1925’te gerçekleşen Şeyx Seîd kıyamı sonrasında bölgede Türkiye Cumhuriyeti marifetiyle gerçekleştirilen katliamların doğurduğu travmalar insanların zihinsel dünyalarında önemli değişimlere/kaymalara yol açmıştır. Kıyama şahitlik etmiş olanlarla ile bir sonraki kuşak Kuzey Kürdistan Melleleri de bu zihinsel kaymalarda pay alan kesimlerin başında yer almaktadırlar.
Kürdistan medreselerinin tarihsel süreçteki en önemli özelliği doğru buldukları tutum ve davranışı her koşulda ortaya koymalarıydı. Bu konuda en önemli veri 1914’te Melle Selim önderliğinde gerçekleşen Bitlis kıyamında ortaya konulan tavırdır. Melle Selim İTC tarafından uygulamaya konulan siyasete karşı Kürdistan’daki her aşiret ve etnik yapıyla gerçekleştirmeye çalıştığı görüşmelerle bu tutumun örneğidir. Ki Melle Selim Kürdistan’ın bağımsızlığını hedefleyen çaba içerisindeydi. Bunu gerçekleştirmek için hiçbir yapıyı dışarda bırakmayan bir tavır içindeydi.

Hem Melle Selim hem Şeyx Sêid kıyamının akamete uğratılması medrese öncüleri olan Mellelerin de toplumsal/siyasal konularda tutum belirleyerek inisiyatif almalarını sekteye uğratmıştır. Yaşanan olumsuzluklar/travmalar Mellelerin eğitim formasyonu ile kazandıkları hak ve hukuktan yana olan tavırları bundan sonra siyasal yapı ile karşılaşma durumunda sessizliğe dönüşmüştür. Ancak yanlış buldukları devlet tutumuna olan muhalifliklerini zorunlu olarak iç dünyalarına gömmek zorunda kalmışlardır.

Cumhuriyet rejiminin oluşturduğu baskı nedeniyle Kuzey Kürdistan Melleleri uzun süre siyasal konularda sessiz kalmayı yeğlemişlerdi. Cumhuriyet rejimine olan muhalifliklerini iç dünyalarına gömmüşlerdi. Daha sonra ise rejim içerisinde oluşan yumuşamalarla birlikte gelişen muhalefete yakınlık hissetmeye başladılar. Ki böylece kendi muhalifliklerini rejim içerisinde ve rejimin kurallarıyla şekillenen sağ söyleme sahip yapılar içerisinde ifade etmeye başladılar. 1960’ların sonlarına doğru gelişmeye başlayan İslami söyleme sahip muhalefetin ortaya çıkışı ise onlar için bulunmaz nimete dönüştü.

Ancak sağ muhalefet kırılma /savrulmanın temelini oluşturmasına rağmen Kürdistan Mellelerinin zihinsel kırılmaya uğradığı en önemli siyasal yapı İslamcı söyleme sahip muhalefet oldu. Milli Görüş düşüncesiyle ortaya çıkan bu siyasal İslamcı akım kendisini rejim baskısından korumak amacıyla rejimin çelişkilerine yönelmek yerine, algılarımızı rejimin sınırları dışına çıkarmayı hedefledi. Rejim için içeride sorun olan siyasal konulara yönelmek yerine İslam dünyası ile onun dışındaki dünya arasında sorun oluşturan bölgeler üzerinden zihinsel şekillenmeyi hedefledi. Bu anlamda 1970’lerin Türkiye İslamcıları başta Moro olmak üzere Eritre, Filistin ve Keşmir gibi alanlarda olup bitenlerle hem hal oldular. Oysa yanı başlarında sürmekte olan Molla Mustafa Barzani hareketini hiçbir zaman gündemlerine almadılar.

Dünyanın birçok bölgesinde Müslümanların yaşadığı sorunların çözümü için güçlü bir devlet olması gerektiğini vurguladılar. Buna model olarak ta Osmanlıyı önerdiler. Böylece zihinsel bir milli ümmet modeli geliştirmeye çalıştılar. Bu akım Kürdistan Mellerinin hak ve hukuka olan yatkınlığını bunun üzerinden manipüle ederek kendi saflarına çekmeyi başardı. Aslında dışardan bakıldığında bunda herhangi bir sorunun bulunmadığı rahatlıkla söylenilebilir. Ama bu durum hem rejimin hem de Kürdistan’ın öteki parçalarında Kürdlere yönelik gerçekleştirilen züllümün, inkârın ve imhanın görülmesinin önene perde çekti. Daha önce Kürdistan Mellelerinin iç dünyalarında bunlara karşı duyulan öfke böylece minimize edilerek milli ümmet anlayışıyla bütünleştirildi.

Aynı dönemde Türkiye sınırlarında sol mantık içerisinde yer alarak varlık kazanmaya çalışan Kürd ve Kürdlere ait söylemlerde oluşturulan milli ümmet bilincine sekte vuracağı endişesiyle bu yapı tarafından din dışı ilan edildi. Bu durum karşısında tepki koymaya çalışan Kürdistan Melleleri de solculukla suçlanınca sessizliğe gömülmek zorunda kaldılar. Bunun sonucunda da yeni nesillerin zihinsel anlamda Kürd ve Kürdistanla olan tüm bağları kopartıldı. Türkiye’nin 70’lerde yaşadığı kaotik durum ise bunun tuzu ve biberi oldu.

Örneğin Çevlik medreselerinin en önemli niteliği hiçbir şekilde rejime entegre olmamalarıydı. Her dönemde de sistem muhalifliğiyle rejime sorun oluşturan kurumlar olma niteliğini koruyarak var olmayı sağladılar. Ancak İslamcı söyleme sahip muhalefetle eklemlenmeleri sonucunda Cumhuriyet rejimini her ne kadar benimsemeseler de sonunda devleti sahiplenmeye dönüşen bir tutuma sahip oldular. Mikro niteliğe sahip bu durum genelleştirilirse Kürdistan mellelerinin yeni tutumu inançsal değerleri on planda tutun halk üzerinde de etkili oldu ve rejimin değil ama devletin kutsanmasına kadar gitti.

1980’li yıllarda Özal ile birlikte İslamcı kesimde önemli bir sıçrama yaşandı. Özellikle İran Devriminin ilk yıllarında önce Kürdlere göz kırpması Kürd Müslümanlar arasında etkili oldu. Ancak tercüme eserlerle Saîd-i Kürdinin eserlerinde Kürdlerle ilgili kısımlarda tahrifatlasın yapılması bir başka vahameti doğurdu. Doğru ve gerçekle olanla Kürdler arasına perde gerilmiş oldu.

Bu dönemde liberal politikaları nedeniyle de Özal Kürdistan Melleleri tarafından ehven-i şer olarak tanımlanınca devletle entegrasyonda bir adım daha atıldı. Ki kısmi anlamda uygulanan liberal politikalar Kürdler üzerinde rahatlama oluşturunca Kürd ve Kürdistan sorunu bu İslamcı kesim tarafından tümüyle unutuldu.

Ancak İran-Irak savaşı sırasında Saddam eliyle gerçekleştirilen Halepçe katliamının dünyaya ve dolayısıyla Türkiye’ye yansıması İslamcı Kürd kesiminde sorgulamanın kapılarını araladı. Buna 1990’larda PKK hareketiyle birlikte devletin Kuzey Kürdistan’daki katliamları eklenince kıpırdama hızlandı.

Fakat devlet bu konuda elini hızlı tutarak milli görüş düşüncesi şekillenen İslamcı Kürdlerin zihninde sol ve din dışı olarak kabul edilen PKK ile çatışma ortamı buna da sekte vurdu. Bu olumsuzluk 90’ların sonlarına doğru yavaş yavaş ortadan kalkarak yerini yeni bir sorgulamaya bıraktı. Türkiye bir anlamda ilk kez açıktan milli görüş geleneğiyle şekillenen ama süreç içerisinde farklılaşmaya başlayan Türk İslamcılığı Kürd İslamcılar tarafından sorgulanmaya başlandı. Bu ayrışma Mellelerde ve halkta tam karşılık bulamaya başlarken 28 Şubat ve sonrasında gelen AKP iktidarının etkisiyle tekrar kırıldı.

Sonuç:
Şimdilerde Kürdlerin Müslüman kesimleri arasında yaşanan tartışmaları bu süreçlerden bağımsız şekilde okumanın imkân dâhilinde olmadığı görülmektedir. Aslında hemen hemen herkes artık işin iç yüzüne vakıftır. Ancak zihinsel anlamda uğradıkları tarihsel kırılmaları aşmakta zorlandıklarına şahit olmaktayız.

Bugün gelinen noktada oluşan zihinsel kırılmalar nedeniyle Kürd Müslümanların aidiyet sorunu yaşadıklarını düşünüyorum. Sahip oldukları kimlikler arasında önceliğin ne olması gerektiği konusunda kafa karışıklığı yaşamaktadırlar. Zihinlerinde oluşturulan Türkçü mili ümmet anlayışını aşamadıkları için gerektiğinde Kürdistan’ın milli menfaatlerini görmekte zorlanmaktadırlar.

Eğer bu tartışma ortamı sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirse kanaatim bu kesimin Kürdistan duruşu gittikçe gelişecek ve bizleri ileriye taşıyacak bir hamlenin temel taşı haline gelecektir.
Bu makale toplam: 8524 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:18:02:53
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

Yusuf Ziya Döger

Yazarın Önceki Yazıları

İsmail Beşikci’nin Sosyolojik Yanılgısı Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler Kürdler ve 24 Haziran Seçimi Neden Demirtaş ama HDP değil? Şeyh Said Kıyamında ve sonrasında neden Kırdlar/Zazalar hedef alındı - 2 Şeyh Said Kıyamında ve sonrasında neden Kırdlar/Zazalar hedef alındı - 1 HDP Kongresinin Düşündürdükleri Şeytanın İşbirlikçilerine Ölüm… Kürdler Sosyolojilerine Yenildiler, Asla Düşmanlarına yenilmediler Batı Karşısında Çöküş, Öze Dönüş Çabaları ve Kudüs Meselesi Ruhumuzu Uyandıran Kerküklü Çocuk Alansal Egemenlik ve Felaket Senaryolarının Yazarlarıi Alansal Egemenlik ve Felaket Senaryolarının Yazarları Hewler Mitingi ve Arka Plan Mesajları Zihinsel Birlikteliğin Yolu: Güney Kürdistan Referandum Umarız Tarih Tekerrür Etmez Kürdlerin Sömürgecileri Başarılı, Kürdler İse Başarısızdır Kürdler Nereye Koşuyor? Bingöl ve Seçimlerdeki Tututmu - II Bingöl ve Seçimlerdeki Tutumu Kuzey Kürd Siyasetinde 'Vicdan Testi' Kürdler Hem Sağdan Hem de Soldan Eritildi Kürdler ve Referandum Devşirmelerin İşlevi/fonksiyonu Yakarak Öldürme (Katletme) Mantıksal Şaşılık Kürdler Birlik mi Olmalı, Yoksa Ortaklaşmalı mı? Yönetici Erdemli olmayınca… Kürd Gençliğinin Rol Modeli Dr Süleyman Ermeniler ve Kürdler Neden Kaybetiler? (III) Ermeniler ve Kürdler neden kaybettiler? (II) Ermeniler ve Kürdler neden kaybettiler? (I) Kürd Toplumsal Dinamiğinin Çökertilmesi -II- Kürdistan'da Türk Bayrağıyla Yapılan Yürüyüşler Kürd Toplumsal Dinamiklerinin Çökertilmesi İtibarsızlaştırmanın Psikolojisi Kürdler Egemenlik Mi Vatandaşlık Mı İstemeli? Türkiye İslamcılığı Neyi Amaçlıyor? Kürd Orta Sınıfının Çökertilmesi Erdemlilik Olmadan Olmaz Doğu ve Batı Ayrımı Karşısında Kürdlerin Özgünlüğü Türkiye İslamcılığının Riyakârlığı Kurdlerde Hukuk ve Hakkı Üstün Kılma Sykes Picot’çu Türkiye İslamcılığı Türkiye İslamcılarının Kürdü Olmak Siyasette İttihatçı Mantıkla İtibarsızlaştırma Çabası İstilacı Bozkır Türkleri ve Varlığını Koruyan Kürdler Kürdistan’daki Çatışmalı Ortam Neyi Amaçlamaktadır? İslam - İslamcılık İslamcıların Yanılgısı Sömürgeci ve Sömürülen İlişkisi Dört Ayaklı Minare Önünde Ansızın Gelen Ölüm! Ümmeti Bölen! “Kürd ve Kürdistan” Meşruiyet Dayanağı ve Kürdler Kürdlerin Haklı Mücadelesini İtibarsızlaştırma Arayışı Sömürgecinin Amacı Zihinsel Benzetme ve Aldatmadır - II Sömürgecinin Görevi, Aldatma ve Zihinsel Benzetmedir Kabristanımız Varsa Bilin ki Orası Bizim Vatanımızdır DAİŞ saldırılarında Şengal'de neler oldu? Şengal'in bilinmeyenleri... Toplumsal Anomi ve Yeni Arayış Seni Başkan Yapacağız, Karşılığı 'Federal Sistem' Militarist Devletler ve Kürdistan’ın Doğum Sancısı Kürdlerde Sosyal Genetiğin Psikolojik Bağlılığa Dönüşmesi Arayıştaki Kent, Bingöl Ortadoğu’da Reddi Miras Geleneği ve Talan Ekonomisi 7 Haziran’ı Doğru Okumak Kürdistan'da Seçime Kan Sıçratıldı Kürdlerin Egemenlik Anlayışı Allah, Yasin Aktay’ın dediğinin aksini söyler. Siyasetin Doğası ve Rasyonel Davranış Kürdistan Mefküresi ve Siyasi Aktörler (İslamcı Cenah) -2 Kürdistan Mefkûresi ve Siyasi Aktörler -1- Yokoluşu Engellemek!... İttihatçılığa Teslim Edilen Kürd Yapıları Kürdler Nasıl Eritildi Siyaset ve Düşüncede Etik Temsiliyet Sorunu ve Ortadoğu Kürdleri Sessizce Sağdan Eritmek - II Gedik Onarılmamalı, Bilakis Büyütülmeli Kürdleri Sessizce Sağdan Eritmek Hikmet Arayışında Fıtrat ve İrade Etkileşimi Hakikat Tek Olan Değildir, Tek Olan İblisçiliktir Kimliksel Varoluş ve Devletleşme Zorunluluğu Bariyere Dönüşen Öz Sosyal Genetik ve Kürd Siyaseti Duisburg Paneli Azadi Hareketinin Çözüm Önerileri Kürdistan Hakikatini İnşa Et Harekei / AZADÎ Bakur / Türkiye Kürdistan'ından Peşmerge Geçti Kürdler İçin Birlik Değil Birliktelik Anlamlıdır. Akil Adamlar Tiyatrosu Yeniden Sahne Aldı Kürdler Saha Eğemenliğine Oynamamalı Kürtlerin ayak bağı / PKK ve Hizbullah gerginliği Eylem Düşünceyi Şekillendirir. Hareketa Azadinin Rotası Ulus Devlet Mantığı ve Kürdistan Sorunu Kürd Ulusal Mücadelesinde ŞUŞAR TOPLANTISI İnsanlığın Turnusol Kağıdı: FİLİSTİN - II Hakkâri’de(Cölemerg) Ne Oldu Ki İnsanlığın Turnusol Kâğıdı: FİLİSTİN Hatip Dicle Ne Dedi ki… Hamidiye Alayları / Devlet Aklının Zorunlu Yapıları Ümmetçi/İslamcı Kürdlerin Zihinsel Bakışı Kürdler “Öğrenilmiş Çaresizliğe” Mahkum Değildir. Birlikteliğe Evet, Ama Nasıl Olacak Evrensel değer mi, İdeolojik körlük mü? Tarihi nasıl okuyalım / Resmi ve yerel tarih Demokratik İslam Kongresi Kürd Hareketindeki Değişimi Nasıl Etkileyecek HDP Türklerle Kardeşlik Ya Kürdlerle... Hamidiye Alayları ve Şeyx Seid Harekatı - II
x