İsmail Beşikci: Kürtler, Şehir Şehirlileşme

Kürtler, Şehir Şehirlileşme

II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu’nun şehirlerle ilgili olarak düzenlenmesinin, genel olarak, şehirleri kürdî niteliğe kavuşturmak amacını taşıdığı söylenebilir. Buysa asimilasyon konusunun gündeme getirilmesinin gerekli kılar.

İsmail Beşikci

03.08.2020, Pts | 10:04

Kürtler, Şehir Şehirlileşme
Makaleyi Paylaş

26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.

Kitabın Ön kapağında, Kurd, Bajar, Bajarîbûn Kürtler, Şehir Şehirlileşme ifadesi yer alıyor. Kitabın arka kapağındaysa, Kürtler, Şehir Şehirlileşme, Kurd, Bajar, Bajarîbûn ifadesi yer alıyor.  Kitap, Weşanên Lorya Kurd Akademi tarafından, 2020’de Van’da yayımlanmış.

Kitapta, Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu’ndan  Nimetullah Atal’ın, üç sahife tutarında Önsöz Yerine’si yer alıyor. Ondan sonra, Yaşar Abdüsselamoğlu’nun,  ‘Şehir Modern Toplum ve Tarihi Şehir’ başlıklı incelemesi var. (s.9-38) Yusuf Ziya Döger’in ‘Arayışdaki Kent Bingöl’ yazısı da  benzer bir yazı (s.153-164) Bu üç yazı Türkçe

Şakir Epözdemir’in (s.39-61),  İbrahim Abba İbrahim’in (s.62-89), Nevzad Eminoğlu’nun (s.90-104) yazıları Kürdçe.

Kitapta, Ümit Eser’in, Kürt Kimliğinin Anlamı Üzerine’ başlıklı bir yazısı var. Sorun, ‘Kimlik-mekan ilişkisi bağlamında’  inceleniyor. (s. 106-121)

Daha sonra, Rojbin Özkan’ın, (s.122-125) ve  Dilbêzarê Bêkes’in (s.126-136) yazıları var.  Bu iki yazı da Kürdçe.

Ahmet Kırkan’ın yazısı, ‘Kırmancca (Zazaca) Hikayelerde Şehir ve Şehirli Olma Kavramları’ başlığını taşıyor. Yazı, ‘İhsan Espar’ın Hikayeleri Üzerine Bir İnceleme’ dir. (s.137-152) Bu yazı, başlığı Türkçe olmasına rağmen Kürdçedir.

Baran Zeydanlıoğlu’nun yazısını başlığı ’Bitlis Şehri, Kale ve Şehir kültürü’dür. (s.165-184)

‘Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları’ başlıklı yazı Nimetullan Atal’ın. Yazıda, Siirt, Bitlis, Muş ve Van  örneği üzerinde duruluyor. (s.185-194) Baran Zeydanlıoğlu’nun ve Nimetullah Atal’ın yazılar Türkçe

Kitaptaki son yazı Mehmet Emin Purçak’ın. (s. 95-204) Bu yazı da Kürdçe kaleme alınmış.

Dipnotu’nun yanlış Kullanılmaması

Görüldüğü gibi, II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu’na sunulan bildirileri bir araya getiren, Kürtler, Şehir Şehirlileşme,  Kurd, Bajar, Bajarîbûn kitabında, Kürdçe, Türkçe birçok bildiri var. Dipnotunun, herbir yazı için 1’den itibaren yeniden başlatılması gerekir.  Halbuki,  dipnotları, kitapta tek bir yazarın incelemesiymiş gibi 1’den 123’e kadar sürüp geliyor. Bu, dipnotu tekniğinin yanlış kullanılmasıdır. Dipnotu kullanırken buna dikkat etmek gerekir.

Asimilasyona Dikkat

II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu’nun şehirlerle ilgili olarak düzenlenmesinin, genel olarak, şehirleri kürdî niteliğe kavuşturmak amacını taşıdığı söylenebilir. Buysa asimilasyon konusunun gündeme getirilmesinin gerekli kılar.

Bu konuda Baran Zeydanlıoğlu’nun ve  Nimetullah Atal’ın yazıları dikkat çekmektedir. Baran Zeydanlıoğlu, yazısında,  asimilasyon sürecinde üretilen iki müzik ürününü ‘Bitlis şarkısı/türküsü diye vermesi çok şaşırtıcıdır. Halbuki bu asimilasyon sürecinin yoğun bir şekilde eleştirisi gerekirdi. Şarkılarda, beş minareden bahsedilmesi, Dideban’dan bahsedilmesi onları Bitlisli kılmıyor. Bitlis deyince, her şeyden önce Rojkanların akla gelmesi gerekir. Bu iki şarkının da, kanımca,  Rojkanların duygu ve düşünceleriyle hiçbir ilgisi yoktur. Bu iki şarkı da Bitlis’i Türklüğe asimile etme sürecinin  nasıl işlediğini göstermektedir. Asimilasyon sürecinde, mahalli coğrafi unsurların,  mahalli söz yazarlarının, müzik yapımcılarının, hatta Kürdçe sözlü bir ağıtın  kullanılması da çok doğaldır. TRT’nin Yurttan Sesler Korosu’nun ilgilendiği bir Kürd şarkısının, kürdî kalma olasılığı var mıdır?  Baran Zeydanlıoğlu’nun bu süreci ciddi bir şekilde eleştirmesi gerekirken, bunlara, ‘Bitlis şarkısı/türküsü diyerek güzelleme  yapması şaşırtıcıdır.

Baran Zeydanlıoğlu’nun yazısında, Evliya Çelebi’nin anlatımıyla Abdal Han dönemi ve Bitlis Kalesi tasvir edilmektedir. Kalenin görkemi, gökyüzüne doğru uzanan kuleleri,  kalede 300 hanenin yaşam sürmesi çok çarpıcı bir şekilde anlatılmaktadır. Bugün bu görkemden  küçük bir kalıntı bile yoktur. Bugün Bitlis Kalesi, ververan bir şekilde ortada durmaktadır. Bitlis Kalesi’nin bu şekilde ververan kalması, devletin bilinçli bir tercihidir. Evliya Çelebi, Melek Ahmed Paşa’nın 1655 yılında Abdal Han’a saldırısını, Saraayın hazinesine, mücevherlerine el konulmasını, Abdal Han’ın görkemli kütüphanesinin yakılmasını, yakılmadan geriye kalanların tarümar edilmesini, yağmalanmasını da   anlatmaktadır. Bitlis gibi Kürd şehirleri konusuna dikkat çeken bir sempozyumun bu asimilasyon sürecine ciddi bir dikkat çekmemesi  önemli bir eksikliktir kanısındayım. Halbuki Ali Şeriati’nin  (1933-1977) de dediği gibi, asimilasyon son iki asrın en büyük cinayetidir. Ali Şeriati’nin bu sözü Nimetullah Atal’ın, yazısının başında yer almaktadır. (s. 185)

Baran Zeydanlıoğlu yazısında,  Emir Şemseddin Camii’den, Şerefhan Camii’n den de söz etmektedir. Bu alanlarda da kurdî olan unsurların yok edilmesi, yapılarda Kürdleri çağrıştıracak hiçbir iz bırakılmaması devlet için her zaman önemli olmuştur.

Baran Zeydanlıoğlu, yazısında,1838 yılında gerçekleşen,  İngiltere’nin Erzurum Konsolosu  James Brand’ın  Bitlis gezisinden de söz etmektedir. Konsolosun anlatımına dayanarak o yıllarda Bitlis’de 3000 hanenin yaşadığı, bunu 2000 hanesinin Müslüman 1000 hanesinin Ermeni olduğu vurgulanmaktadır. O yılların Bitlisinden bugüne bir kırıntı bile kalmamıştır.  Hatta Mela Selim’in Bitlisinden, Şeyh Şehabettin’in Bitlisinden bugüne bir kırıntı kalmadığı da söylenebilir.

Bütün bunların, Kürtler, Şehir Şehirlileşme Sempozyumu’nda  irdelenmesi , ele alınması gerekirdi.

Nimetullah Atal, ‘Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları’ başlıklı yazısında,  önce, Cumhuriyet Halk Partisi Bölge Müfettişliği’nin, 21.9.1940 tarihli bir yazısından söz etmektedir. Daha sonra da bu yazıyla ilgili bir değerlendirme yapmaktadır. Bu yazıda ve değerlendirmede, asimilasyon sürecinin nasıl çalıştığı anlatılmaktadır.

Hasan Reşit Tankut (1891-1980) bu konularla ilgili önemli bir Türk bürokrattır. Kürlerin Türklüğe asimilasyon sürecinde, önerileriyle, önerilerin yaşama geçmesini takip etmekle  ünlü, yedi dönem de milletvekilliği yapmış bir bürokrattır. IV. dönem Muş, V, VI, VII, ve VIII. dönemler Maraş, IX. dönem Hatay, XI. dönem Mardin milletvekilidir. Aynı zamanda, 1936-1940 yılları arasında, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde,  Tarih bölümünde, öğretim üyesidir. Bu, asimilasyon sürecinin, her bakımdan istendiği gibi, kusursuz bir şekilde yaşama geçmesi için, devletin, bütün kurumlarıyla,  yoğun ve yaygın bir kurumlaşma çabası içinde olduğunu göstermektedir. Ama, Kürdlerin bu süreci ciddiye alıp, karşı çıkmaya çalıştıkları kanısında değilim. Bu, karşı çıkma olayı, yeni yeni gelişmeye başlayan bir süreçtir.


 

Bu makale toplam: 4798 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:20:45:16
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

Bir AİHM Başkanı Halepçe arşivlerinin yakılması ve KDP’ye saldırı Devran İskan Tolun Woodrow Wilson Harf Devrimi’nin Kürdler İçin Anlamı Mehmet Elbistan ‘Kürt Çalışmaları…’ Zini Gediği Katliamı Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması… ‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II ’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ Değinmeler-2 Irkçılık Üzerine Seyid Ahmed Cebari Şengal, Afrin Mustafa Selîmî Kemalizm ve Kürd Ulusal Sorunu Orhan Kotan’ın Şiiri Leylan - II Kürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı? Leylan Xwebûn Orta Karadeniz’de Etnisite İlişkileri Alevilik Üzerine… Güvenli Bölge Duvarımızı Yapamadık… Doktor Said Alevilik ve Tarihi Bitlis ve Ahalisi 1916 Kürd Tehciri Bir Diplomatın Anıları Xızır Nasıl Ali Oldu? Kürd Tarihi Üzerine Gözlemler Adıyla Çağırmak Kürdistan’ın Güneyinde Soykırım Kürdlerin Tarihi Milliyetçilik Üzerine Hong Kong, Kürdistan ‘Kürtlerle Türkler’ Ortadoğu’da Devletlerin Kurulması Abdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. Yıldönümü Üniversitenin Bilim Anlayışında Temel Sorunlar Cumhuriyet, 19 Mayıs 2019 'Özgürlük İçin Sanat' Helsinki’de Sosyal Forum Teknoloji, Bilim, Eğitim Milletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/Kürdistan Hewler - Duhok - Zaho Bir Tartışma Üzerine… Dönemin Romanları Eleştirilerin İzinde Rêya Heqîyê (Alevilik) ABD Ziyareti - IV ABD Ziyareti - III ABD Ziyareti - II ABD Ziyareti - I Berlin’de Dersim 37-38 Paneli Başur’da Siyaset Duhok-Hewlêr Gezisi Kürdçe Yasaklarının İşlevi ‘Aleviliğin Doğuşu’ II ‘Kimliksiz Çığlıklar’ Türkiye’de Adalet Arayışları 'Aleviliğin Doğuşu' Kürdlere Soykırım… Moskova’da Kürd Konferansı Cevat Geray’a Sevgi… Bilim Ahlakı Mahallenin Arkadaşları Selahattin Demirtaş’ın Şarkısı Canip Yıldırım Kütüphanesi Devşirmeler ve Devletsizler Dağ Kavmi - II Adaylar… Dağ Kavmi -I Geleceğini Belirleme Hakkı ve Kürdler Farhad Daftary, Şiilik Alevilik Şiizm ‘Türklük Sözleşmesi’ Timure Halil Hakkında … Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk… Celal Talabani... Kürdler Zoru Başardı… Bağımsızlık... Güvenlik... Domino Etkisi Referandum-Bağımsızlık Tartışmaları Danimarka Seyahati Sekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımı İnsanlık Araştırmaları Merkezi Fahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine… Bir Kürd... İki Kürd... Üç Kürd Yezda... Ermeniler, Kürdler… Yeni Bir KDP Kurma Çalışmaları Hasta Adam Avustralya Gezisi Hayatımdan Kesitler Birey Toplum İlişkileri Peşmergelik Yüce Bir Değerdir Kaderine Küsmek Kürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun… Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor Said Suriyeli Mülteciler Parlamento Milli Düşünce Sempozyumu Desmond Fernandes Kürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!... Kürtler Ne İstiyor? Eşkiya 28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak... Devlet, İslam, Kürdler ve Darbe Pencinarîler II Pencinarîler I Azim... 'Afrika Edebiyatı' Üzerine… Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, Ezdan Zağros’un Ötesine… Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı 'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç Söz İttifaklar Mahmut Yeşil’e Sevgi… Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon Planları Yakındoğu’nun İmhası ve Pontus Sorunu Keşiş’in Torunları Dersimli Ermeniler Anlıyorum Ama Konuşamıyorum 1128 Akademisyen Yaşar Kaya Alevilik... Elveda Güzel Vatanım Alevilerin Kitabı Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan III Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan II Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I) Komkurd-An Nelson Mandela - Aziz Sancar Barış, Yüzleşme, Müzakere İBV Hewler Temsilciliği 558. Oturma Şengal’i Ziyaret Şengal TBMM Kürdlerde/Kürdistan’da Ana Sorun Özyönetim Üzerine... Norveç Seyahati Alaine Tuoraine’e Eleştiri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim Zaafları Güneşin Krallığı Keyakisar Barzani bir dönem daha görevde kalmalıdır Temel şart Kürdistan Ordusu! Girê Spî'nin Kurtarılması... Üniversitenin Ana Sorunu Mardin: Hüzünlü Kent Alevilik-Müslümanlık Osmanlılar ve Acemler Arasında Kürdler İslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son buldu Kürd Kültürü Neden Yağmalanıyor? Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê' İki Olay Üzerine Düşünceler Barış ve Çözüm Süreci - III Eleştiriler Ev Jin û Mêrê bi Maskê Barış ve Çözüm Süreci - II Murat Bozlak’a sevgiler... Barış ve Çözüm Süreci… Rejim, İslamileşme, Kürdler/Kürdistan Alman Şarkiyatçı Dr. Friç Soykırımlar ve Devletsiz Halklar IŞİD’in Zuhuru Şeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in Katili Ulusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/Kürdistan Bitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de Yaşam Uluslararası Bitlis Sempozyumu Barzaniler Değinmeler İfade Özgürlüğü ve ABD Türk Siyasal Kültürü Üzerine… Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/Kürdistan Anti-Kürd Uluslar arası Nizam Kürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru... Ulus İnşa Sürecinde Dilin Rolü Mustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruz Düşün Hayatında ve Edebiyatta Kurumlaşmalar Yakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in Katledilmesi Resmi İdeolojinin Temel Özelliği Roboski – Goyiler Türk-İslam Sentezi ve Kürd Sorunu Kürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudur Barış
x