İsmail Beşikci: Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması…

Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması…

Kürd tarihini Kürdlerin yazması denildiği zaman, Murad Ciwan adı hemen öne çıkmaktadır. Bu konuda ismi dile getirilecek pek çok kişi, araştırmacı vardır.

İsmail Beşikci

13.07.2020, Pts | 09:55

Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması…
Makaleyi Paylaş

Kürd tarihini Kürdlerin yazması, tahrifata uğramamış tarihsel belgelerin bizzat Kürdler tarafından değerlendirilmesidir.  Kürd tarihinin, resmî ideolojinin kısıtlamalarına bağlı kalmayarak değerlendirilmesidir. Bunu elbette Türk akademisyenler, Türk araştırmacılar da yapabilir. Ama, bugün, 202 Türk üniversitesine görevli bir akademisyenin bunu hiç yapamayacağı açıktır. Bugün 202 Türk üniversitesinde, 168 bin 850 öğretim üyesinin görev yaptığı vurgulanmaktadır.  (Yalçın Doğan, Çoraklaşan Ülke: Al Üniversitelere bak,  T24, 2 Temmuz 2020)

Bunun aksi olarak, üniversitelerde görevli birçok Kürd akademisyenin olduğu da söylenebilir. Ama onların, genel olarak resmi ideolojinin direktiflerini kabul ederek görevlerini sürdürebildikleri söylenebilir. İstisnaları şüphesiz vardır.

                                                         ***

Kürd tarihini Kürdlerin yazması denildiği zaman, Murad Ciwan adı hemen öne çıkmaktadır. Bu konuda ismi dile getirilecek pek çok kişi, araştırmacı vardır. Bunlar yanyana yazılsa bir paragrafı bulabilir.

Murad Ciwan, 26-28 Haziran 2014 tarihleri arasında, Birinci Uluslararası Bitlis Sempozyumu’nda bir bildiri sunmuştu. Bildirinin başlığı,  “Kürtler Çağırmasaydı Büyük Türk (Yavuz Selim) Asla Şah İsmail’e Saldırmaya Cesaret Edemezdi” şeklinde düzenlenmişti 

Bu sözün sahibi, Giovanni Mario Angiolello, 1470 yılında Fatih Sultan Mehmet’in, Eğriboz’a yaptığı sefer sırasında Osmanlılara esir düşmüş, daha sonra Saray’ın hizmetine verilmiş, Osmanlı ordusunda birçok savaşa katılmış bir İtalyan’dır.

Sözü dilen bu bildiriden beri Murad Ciwan’ın çalışmaları dikkatimi çekmişti.

Çaldıran Savaşı’nda, Osmanlılar, Safeviler ve Kürtler, İlk Kürt-Osmanlı İttifakı (1514), (Avesta, İstanbul, 2015) önemli bir çalışmadır.

Murad Ciwan’ın şu incelemelerine dikkat çekmek gerekir:

Malazgirt Savaşı ve Kürtler

Yavuz Sultan Selim 40 bin Aleviyi Katletti mi, İdris-i Bitlis ‘Ulusal Hain’ mi?

Hamidiye Alaylarına Farklı Bir Bakış Açısı

Osmanlı’dan Önce, Batı Anadolu’da Devlet Kuran Menteşoğullarının Kürtlüğü,

Amasya Bağımsız Kürt Emirliği,

Gürcistan’ın Kürt Asıllı Prensesi, Eyyubiler ’in Ahlat Melike’si Tanta’nın Maceraları,

Ahlat’ı Yöneten Sökmenoğluları Kürt müydü?

Ebu’l Vefai el Kürdi Vefefailik Hakkında,

Kürt Ressam Heykeltıraş ve Mimarların Sefaleti

Bu incelemelerin hepsine de internette ulaşılabilir.

Murad Ciwan, Hamidiye Alaylarına Farklı Bir Bakış Açısı’nda,  2011 Sonbahar’ında, İstanbul’da, Ekopolitik’de, gerçekleşen bir seminerde yaptığı bir konuşmaya yer vermektedir. Ekopolitik yöneticisi Ergün Yıldırım’ın ve katılımcıların sorularını cevaplamaktadır.

Murad Ciwan, bugüne kadar, Hamidiye Alayları hakkında yapılan değerlendirmelerin, hemen hemen tamamının olumsuz değerlendirmeler olduğunu belirtmektedir. Bu olumsuz değerlendirmelerin kaynağının, İttihat ve Terakki ve onun devamı Kemalistler olduğunu vurgulamaktadır. Hamiye Alayları konusunda yapılan ilk değerlendirmelerin, daha sonraki araştırmacılar tarafından hiç sorgulanmadan aynen tekrarlandığı vurgulanmaktadır.

Murad Ciwan, köy koruculuğu ile Hamidiye Alaylarının birbirlerine karıştırılmaması gerektiğini belirtmektedir. Köy koruculuğunu, Kürd’ü Kürd’e kırdırma projesi olduğunu, Hamiye Alayları’yla ise, Kürdistan’da bir statü yükselmesi gerçekleştiği ifade edilmektedir. Botan Mirliği’nin yıkılmasından sonra, bunun, Kürdler/Kürdistan için önemli bir süreç olduğu anlatılmaktadır.

19. yüzyılda, Kürd mirliklerinin yıkılması ve Kürdistan’ın merkeze bağlanması döneminde, Ermenilerin Osmanlı’yla işbirliği yapıp, Osmanlı ordusunda Kürdlere karşı savaştığı anlatılmaktadır. Batılıların, Ermenilere, Süryanilere, Keldanilere ilgisinin artması, Kürdistan’ın Hristiyan unsurlara pazarlanması, Şark Islahatı, Ermeni Islahatı adı altında, Kürdistan’da Ermenistan kurulmaya çalışılması sürecinde, Kürdlerin de derlenip toparlanmaya başlamaları, Hamidiye Alayları çevresinde bir güç oluşturmaları ikna edici bir şekilde anlatılıyor.  19. yüzyıla ilişkin, Kürd-Ermeni ilişkileri konusunda bu sürecin dile getirilmesi kanımca çok önemlidir.

Murad Ciwan, Hamidiye Alayları ile ilgili konuşmasında bir konuya daha açıklık getiriyor.  1894-1895 Sason olayları sırasında, Diyarbakır’da, Ermenileri katledenlerin, Hamidiye mensubu Kürdler değil, şehirli Kürdler, aristokrat Kürdler olduğunu vurguluyor. Hamidiye komutanlarından İbrahim Paşa’nın, şehirli Kürdlerin bu katliamlarına karşı Ermenileri koruduğunu da vurguluyor. Şehirli Kürdler arasında başta Pirinççizadeleri sayıyor.

Murad Ciwan’ın Hamidiye Alayları ile ilgili düşünceleri, genel-geçer görüşleri sarstığı için çok önemlidir.

Murad Ciwan, Malazgirt Savaşı ve Kürdler, yazısında, Bizans İmparatoru Jüntinyen’in,  Revadi, Mervani, Şeddadi Kürd beyliklerinin topraklarını işgal etmek için sefere çıktığını,  Kürdlerin Sultan Alpaslan’la birlikte hareket ederek bu işgali durdurmaya  anlatmaktadır.

Ahlat’ı Yöneten Sökmenoğluları Kürt müydü başlıklı incelemesinde, resmî ideolojinin tarihsel belgeleri tahrif ederek Sökmenoğullarını Türk yaptığını, fakat, Sökmenoğullarının aslının Kürd olduğunu vurgulamaktadır. Bunun için Osmanlı tarihçisi, Müneccimbaşı Ahmed bin Lutfullah’ın Arapça kaleme aldığı Camü’d Düvel eserinin kaynak göstermektedir. Bu eser, Sökman el Kutbi’den değil,  Sekman el Kurdi el Qutbi’den  söz etmektedir.

Dikkate değer bir inceleme de , Yavuz Sultan Selim, 40 bin Aleviyi Katletti mi? başlığını taşımaktadır. Bu görüşler aslında, Murad Ciwan’ın Muhsin Kızılkaya ile yaptığı bir söyleşide dile getirilmiştir. Söyleşinin yayımlanma tarihi 30 Aralık 2018’dir.

Yavuz Sultan Selim’in 40 bin Aleviyi  katlettiği, İdris-i Bitlisi’nin ileri sürdüğü bir bilgidir. Fakat hiçbir Osmanlı belgesinde, bu bilgiyi doğrulayacak bir ifade  yer almamaktadır.

Dersim, Muş gibi alanlarda, 40 bin Alevinin katledilmesi mümkün değildir. Çünkü o dönmede bu bölge zaten, Osmanlıların değil, Safevilerin denetimi altındadır.

“…13-14 yıl içinde Şah İsmail, Horasan’dan, Ceyhun Irmağı’ndan Fırat’a; Kafkaslardan Hazar’dan Körfez’e kadar olan bütün toprakları fethetti, Osmanlı devletinden daha büyük bir İran İmparatorluğu kurdu. Kürdistan’ın tümü, İlam ve Kirmanşah’tan Erzincan’a, Malatya’ya, Birecik’e kadar, Fırat boylu boyunca Safevilerin egemenliği altına girdi. Kürtler büyük bir baskı ile karşı karşıya kaldılar. İşte bu baskıya karşı, Sünni olan ve statülerini tanımayı vadeden Osmanlıyı, ayaklandıklarında güvenebilecekleri bir komşu, bir karşı ‘süper güç’ olarak gördüler. Böyle bir devletin ilk vuruşu, karşı duruşu ve güvenlik şemsiyesi olmadan Kürtler Şah İsmail’e karşı baş kaldıramaz, şehir ve kalelerini, topraklarını kurtaramazlardı…’

Yavuz Sultan Selim’in kaydının yapılmasını istediği gruplar, Teke Yarımadası’da Şahkulu,  Amasya Tokat, Sivas taraflarında Nur Ali Halife yanlılarıdır.  Şahkulu ve Nur Ali Halife’ni Şah İsmail tarafından atanan kişiler, Şah İsmail’in halifeleri  olduğu bilinmektedir. Bu defterde de 70 civarında bir kayıttan söz  edilmektedir.

Alevilik, biraz karmaşık bir konudur.  Alevi kavramının kullanılmasının 140 yıla yakın bir geçmişi vardı. Kızılbaşlık kavram 500 yıldan beri kullanılmaktadır.  İslam’ın geçmişi 1400 yılı bulmaktadır.  Rêya Hêqîyê’   nin geçmişi 4500 yılı bulmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin, Osmanlıların, Selçukluların, daha önce de İslam halifelerinin, İslamiyete asimile etmek istedikleri, asimilasyona direndikleri için kitlesel katliamlarla karşılaşan  kesim bu kesimdir. Bu büyük kitle üç ana kümeye ayrılmaktadır. Yarsan, Ehl-i hak (Kakailik) Rêya Hêqîyê’    (Kürd Aleviliği) Ezidilik

Sünni din adamları, Sünni İslam’ın dışında kalan bütün İslamlara, yani Şii İslam’a Ali taraftarı anlamında ‘Alevi, Eleviyyun…’ gibi kavramlarla anmışlardır. Rêya Hêqîyê’ inançlıları da bu kesim içinde  içinde değerlendirmek çok büyük sorunlar ortaya koymaktadır. Şiilik elbette İslamdır. Rêya Hêqîyê’’nin, İslam’dan çok önce doğup gelişen bir inanç olduğu besbellidir.

Bu biraz karmaşık bir konudur. En iyisi  Murad Ciwanla bunu yüzyüze konuşmak.

Murad Ciwan’ın Ebu’l Vefa el Kurdi ve Vefailik yazısını da bu çerçevede değerlendirmek gerekir. Ta’cül Arifin Ebu’l  Vefa El Kurdi (926-10o7) Yarsan’ın kutsal kişilerindendir. Kadın-erkek  cem yapmalarından dolayı Bağdad’da İslam alimleri tarafından sorgulanır. Ebu’l Vefa’nın, bu sorgulamada, esas düşüncelerinde taviz verdiği, Yarsanla İslam’ı  uyuşturmaya çalıştığı söylenir. Hallac-ı Mansur (858-922), benzer düşünce v eylemlerinden dolayı idam edilmiştir. Cesedi parçalanmıştır. Kürd Yarsan Şihabettin Sühreverdi (1154-1191) benzer düşüncelerinden eylemlerinden dolayı idam edilecektir. Yarsan Ehl-i hak (Kakailik)  Rêya Hêqîyê’’(Kürd Aleviliği) Ezidilik inaçlarını kökü olan Mitra inancının, Kuzey Mezopotamya’da en çok Kürdler ve Farslar arasında geliştiği bilinmektedir.

Bu çerçevede, Ebu’ı Vefa’nın,   bir icazetname vererek,  müridlerinden Şeyh Dilo Belincan’ı Dersime gönderdiği  anlatılır. Şeyh Dilo Belincan’ın , Dersim’de Pilvankan’a yerleştiği,  Rêya Hêqîyê’  inancındaki Kürdlere İslamiyeti götürmeye çalıştığı belirtilir.  İcazetname 1110 tarihlidir.

 


 

Bu makale toplam: 8895 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:05:35:36
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

Kürtler, Şehir Şehirlileşme ‘Kürt Çalışmaları…’ Zini Gediği Katliamı ‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II ’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ Değinmeler-2 Irkçılık Üzerine Seyid Ahmed Cebari Şengal, Afrin Mustafa Selîmî Kemalizm ve Kürd Ulusal Sorunu Orhan Kotan’ın Şiiri Leylan - II Kürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı? Leylan Xwebûn Orta Karadeniz’de Etnisite İlişkileri Alevilik Üzerine… Güvenli Bölge Duvarımızı Yapamadık… Doktor Said Alevilik ve Tarihi Bitlis ve Ahalisi 1916 Kürd Tehciri Bir Diplomatın Anıları Xızır Nasıl Ali Oldu? Kürd Tarihi Üzerine Gözlemler Adıyla Çağırmak Kürdistan’ın Güneyinde Soykırım Kürdlerin Tarihi Milliyetçilik Üzerine Hong Kong, Kürdistan ‘Kürtlerle Türkler’ Ortadoğu’da Devletlerin Kurulması Abdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. Yıldönümü Üniversitenin Bilim Anlayışında Temel Sorunlar Cumhuriyet, 19 Mayıs 2019 'Özgürlük İçin Sanat' Helsinki’de Sosyal Forum Teknoloji, Bilim, Eğitim Milletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/Kürdistan Hewler - Duhok - Zaho Bir Tartışma Üzerine… Dönemin Romanları Eleştirilerin İzinde Rêya Heqîyê (Alevilik) ABD Ziyareti - IV ABD Ziyareti - III ABD Ziyareti - II ABD Ziyareti - I Berlin’de Dersim 37-38 Paneli Başur’da Siyaset Duhok-Hewlêr Gezisi Kürdçe Yasaklarının İşlevi ‘Aleviliğin Doğuşu’ II ‘Kimliksiz Çığlıklar’ Türkiye’de Adalet Arayışları 'Aleviliğin Doğuşu' Kürdlere Soykırım… Moskova’da Kürd Konferansı Cevat Geray’a Sevgi… Bilim Ahlakı Mahallenin Arkadaşları Selahattin Demirtaş’ın Şarkısı Canip Yıldırım Kütüphanesi Devşirmeler ve Devletsizler Dağ Kavmi - II Adaylar… Dağ Kavmi -I Geleceğini Belirleme Hakkı ve Kürdler Farhad Daftary, Şiilik Alevilik Şiizm ‘Türklük Sözleşmesi’ Timure Halil Hakkında … Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk… Celal Talabani... Kürdler Zoru Başardı… Bağımsızlık... Güvenlik... Domino Etkisi Referandum-Bağımsızlık Tartışmaları Danimarka Seyahati Sekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımı İnsanlık Araştırmaları Merkezi Fahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine… Bir Kürd... İki Kürd... Üç Kürd Yezda... Ermeniler, Kürdler… Yeni Bir KDP Kurma Çalışmaları Hasta Adam Avustralya Gezisi Hayatımdan Kesitler Birey Toplum İlişkileri Peşmergelik Yüce Bir Değerdir Kaderine Küsmek Kürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun… Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor Said Suriyeli Mülteciler Parlamento Milli Düşünce Sempozyumu Desmond Fernandes Kürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!... Kürtler Ne İstiyor? Eşkiya 28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak... Devlet, İslam, Kürdler ve Darbe Pencinarîler II Pencinarîler I Azim... 'Afrika Edebiyatı' Üzerine… Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, Ezdan Zağros’un Ötesine… Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı 'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç Söz İttifaklar Mahmut Yeşil’e Sevgi… Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon Planları Yakındoğu’nun İmhası ve Pontus Sorunu Keşiş’in Torunları Dersimli Ermeniler Anlıyorum Ama Konuşamıyorum 1128 Akademisyen Yaşar Kaya Alevilik... Elveda Güzel Vatanım Alevilerin Kitabı Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan III Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan II Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I) Komkurd-An Nelson Mandela - Aziz Sancar Barış, Yüzleşme, Müzakere İBV Hewler Temsilciliği 558. Oturma Şengal’i Ziyaret Şengal TBMM Kürdlerde/Kürdistan’da Ana Sorun Özyönetim Üzerine... Norveç Seyahati Alaine Tuoraine’e Eleştiri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim Zaafları Güneşin Krallığı Keyakisar Barzani bir dönem daha görevde kalmalıdır Temel şart Kürdistan Ordusu! Girê Spî'nin Kurtarılması... Üniversitenin Ana Sorunu Mardin: Hüzünlü Kent Alevilik-Müslümanlık Osmanlılar ve Acemler Arasında Kürdler İslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son buldu Kürd Kültürü Neden Yağmalanıyor? Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê' İki Olay Üzerine Düşünceler Barış ve Çözüm Süreci - III Eleştiriler Ev Jin û Mêrê bi Maskê Barış ve Çözüm Süreci - II Murat Bozlak’a sevgiler... Barış ve Çözüm Süreci… Rejim, İslamileşme, Kürdler/Kürdistan Alman Şarkiyatçı Dr. Friç Soykırımlar ve Devletsiz Halklar IŞİD’in Zuhuru Şeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in Katili Ulusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/Kürdistan Bitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de Yaşam Uluslararası Bitlis Sempozyumu Barzaniler Değinmeler İfade Özgürlüğü ve ABD Türk Siyasal Kültürü Üzerine… Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/Kürdistan Anti-Kürd Uluslar arası Nizam Kürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru... Ulus İnşa Sürecinde Dilin Rolü Mustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruz Düşün Hayatında ve Edebiyatta Kurumlaşmalar Yakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in Katledilmesi Resmi İdeolojinin Temel Özelliği Roboski – Goyiler Türk-İslam Sentezi ve Kürd Sorunu Kürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudur Barış
x